• Home
  • »
  • News
  • »
  • explained
  • »
  • HARI SINGH NALWA THE GALLANT ARMY COMMANDER OF MAHARAJA RANJIT SINGH WHO WON SEVERAL WARS AGAINST AFGHANS GH AS

ਕੌਣ ਸੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ? ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ ਜਿਸਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿੱਤੀਆਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ

  • Share this:
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ "ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦਾ ਕਬਰਸਤਾਨ" ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਪਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਕਮਾਂਡਰ, ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਭੈਭੀਤ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ" ਵਜੋਂ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਸੀ।

ਕੌਣ ਸੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ?

ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਕੌਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਉੱਪਲ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1798 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1801 ਵਿੱਚ, ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਲਸਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

1804 ਵਿੱਚ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਲਸੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵਜੋਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹੁਦਾ ਦਿੱਤਾ।

ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਹਜ਼ਾਰਾ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ।

ਨਲਵਾ ਨੇ ਅਫਗਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ -ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਰੋਕਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰ 1000 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

“ਅਫਗਾਨ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਵਾਂ ਨਲਵੇ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਕਹਾਵਤ ਇਹ ਹੈ: 'ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰੋਣਾ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਹਰੀਆ ਰਾਗਲੇ (ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ) ਅੱਗੇ ਆ ਜਾਣਗੇ', "ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਡਾ: ਐਸ ਪੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਡਾ. ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਨਲਵਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਅਤੇ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ -ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।

“ਜਦੋਂ ਅਫਗਾਨ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਾਮਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ, ਜਰਮਨ, ਇਟਾਲੀਅਨ, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਲਿਆਂਦੇ। ਦੂਜੀ ਫ਼ੌਜ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਲਵਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਉਸਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਨਲਵਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਅਫਗਾਨਾ ਨੇ ਨਲਵਾ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਕਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ?
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਾ: ਸਤੀਸ਼ ਕੇ ਕਪੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਲਵਾ ਨੇ ਕਈ ਸਫਲ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ।

“ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1807 ਵਿੱਚ, 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਲਵਾ ਨੇ ਕਸੂਰ (ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨੀ ਸ਼ਾਸਕ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਫਿਰ 1813 ਵਿੱਚ ਅਟਕ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਨਲਵਾ ਨੇ ਹੋਰ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜ਼ੀਮ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਲੜੇ ਸਨ। ਦੁਰਾਨੀ ਪਠਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਸੀ। 1818 ਵਿੱਚ, ਨਲਵਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਲਵਾ ਨੇ 1837 ਵਿੱਚ ਜਮਰੌਦ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਰਾਹੀਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਮਾਰਗ ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ।

ਡਾ: ਕਪੂਰ, ਜੋ ਡੀਏਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਕੰਨਿਆ ਕਾਲਜ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ, ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁਲਤਾਨ, ਹਜ਼ਾਰਾ, ਮਨੇਕੇਰਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ ਵੀ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ।

“ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਲਵਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਡਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਨਲਵਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਫਗਾਨ-ਪੰਜਾਬ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹੇ।"

ਨਲਵਾ ਦੀ ਅੰਤਮ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਜਮਰੌਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਲਵਾ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਲੜਾਈ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।

ਉਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ 600 ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸਪਲਾਈ ਸੀ। ਨਲਵਾ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜਮਰੌਦ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਜੋ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਨਲਵਾ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਲਵਾ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਪਰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਫੌਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖਬਰ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ।

ਇਸ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਲਵਾ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਨਾ ਜਾਣਾ ਚੁਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਉਸਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਜਮਰੌਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਨਲਵਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਖਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇਹਨਾਂ ਜਿੱਤਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪਾਇਆ?

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਨਲਵਾ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ -ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇਹ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਫਗਾਨ ਘੁਸਪੈਠ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਉੱਪਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੂੰ ਨਲਵਾ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ?

ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1791 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਪਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ 1798 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ।

ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਬਾਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ 'ਨਲਵਾ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ 'ਬਾਗ ਮਾਰ' (ਬਾਘ ਦਾ ਕਾਤਲ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਬਾਘ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬਾਘ ਦੇ ਜਬਾੜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ, ਬਾਘ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬਾਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਵਾਹ ਮੇਰੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਵਾਹ!"

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੁਸ਼ਵਾਹ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵੀਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਲ,ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

Keywords: Afghanistan, Taliban, Maharaja Ranjit Singh, Sikh Empire in Afghanistan, Hari Singh Nalwa, Afghanistan & Hari Singh Nalwa,ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ,ਅਫਗਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿੱਤੀਆਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ,ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ,ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਕਮਾਂਡਰ

-Tarsem Singh
Published by:Anuradha Shukla
First published: