Bail Explained: ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮਾਨਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ?

News18 Punjabi | TRENDING DESK
Updated: May 10, 2021, 4:37 PM IST
share image
Bail Explained: ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮਾਨਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ?

  • Share this:
  • Facebook share img
  • Twitter share img
  • Linkedin share img
ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਬੇਲ ਕੀ ਹੈ ਅਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮਾਨਤ (Bail) ਮੌਜੂਦ ਹਨ?

ਉਤਰ-ਬੇਲ (ਜ਼ਮਾਨਤ) ਅਪਰਾਧਿਕ ਕੇਸ ਦੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਰਜ਼ੀ ਰਿਹਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਬਾਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫਿਲਹਾਲ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ ।ਬੇਲ (ਜ਼ਮਾਨਤ) ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਰੈਗੂਲਰ, ਐਨਟਰਿੱਮ (ਅੰਤਰਿਮ),ਐਂਟੀਸਪੇਟਰੀ ਬੇਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਅੰਤਰਿਮ (ਅੰਤਰਿਮ ਜ਼ਮਾਨਤ) ਬੇਲ ਕੀ ਹੈ?
ਉਤਰ-ਅੰਤਰਿਮ ਜ਼ਮਾਨਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਿਯਮਤ ਤੇ ਐਂਟੀਸਪੇਟਰੀ ਬੇਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਐਂਟੀਸਪੇਟਰੀ ਬੇਲ ਕੀ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ-ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੈਸਨ ਕੋਰਟ ਜਾਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਸਪੇਟਰੀ ਬੇਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਬੇਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਸੈਕਸ਼ਨ 438Cr.PC).

ਪ੍ਰਸ਼ਨ – ਕੀ ਮੇਰੀ ਐਂਟੀਸਪੇਟਰੀ ਬੇਲ ਰੱਦ ਜਾਂ ਕੈਂਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਉਤਰ- ਹਾਂ, ਐਂਟੀਸਪੇਟਰੀ ਬੇਲ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਅਦਾਲਤ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਜੇਕਰ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਦਾਲਤ ਅਜਿਹੀ ਐਂਟੀਸਪੇਟਰੀ ਬੇਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਐਂਟੀਸਪੇਟਰੀ ਬੇਲ ਹੈ?

ਉੱਤਰ- ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਯਮਤ ਬੇਲ ਲੈਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ।ਤੁਹਾਡੀ ਐਂਟੀਸਪੇਟਰੀ ਬੇਲ ਰਹੇਗੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਅਦਾਲਤ ਇਸਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਐਂਟੀਸਪੇਟਰੀ ਬੇਲ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਨਿਯਮਤ(ਰੈਗੂਲਰ) ਬੇਲ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਕਿਹੜੀ ਅਧਿਕਤਮ ਅਵਧੀ ਤਹਿਤ ਮੁਕੱਦਮੇ ਅਧੀਨ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਉੱਤਰ- ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ.ਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 436 ਏ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੈਦੀ ਅਧੀਨ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਬੇਲ ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ । ਉਸਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਅੱਧੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਕੀ ਮੈਂ ਬੇਲ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੇ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਗੈਰ ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਜ਼ੁਰਮ ਦਾ ਆਰੋਪ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ?

ਉੱਤਰ- ਹਾਂ, ਦੋਸ਼ੀ ਗੈਰ-ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਜ਼ੁਰਮ ਲਈ ਬੇਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਜੁਰਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਜਾਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੇਲ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੇਲ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜੇਲ ਅਪਵਾਦ (exception)।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਜ਼ੁਰਮ ( bailable offence?) ਵਿੱਚ ਬੇਲ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ?

ਉਤਰ-ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਲ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬੇਲ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਬੇਲ ਦੇਣ ਤੋਂ ਕਦੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਉਤਰ- ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਏਗਾ ਜੇਕਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਅਧਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੈ ਮੌਤ ਜਾਂ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ ।

ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਏਗਾ ਜੇ ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨਣ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ, ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਜ਼ੁਰਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕੈਦ ਚ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਬੇਲ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ?

ਉਤਰ- ਅਦਾਲਤ ਕੋਲ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਸੀਆਰ ਪੀ ਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 437 (5) ਅਤੇ 439 (2) ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ।ਅਦਾਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Published by: Anuradha Shukla
First published: May 10, 2021, 4:25 PM IST
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
ਅਗਲੀ ਖ਼ਬਰ