Home /News /lifestyle /

10 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ ਲੌਕੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

10 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ ਲੌਕੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਲੌਕੀ ਦਾ ਜਾਣੋ ਦਿਲਚਸਪ ਇਤਿਹਾਸ

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਲੌਕੀ ਦਾ ਜਾਣੋ ਦਿਲਚਸਪ ਇਤਿਹਾਸ

ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਮਾਹਿਰ ਆਂਦਰਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਕਬਜ਼, ਪੀਲੀਆ, ਬੀ.ਪੀ., ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸ਼ੂਗਰ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਲਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੌਕੀ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਲੌਕੀ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ...
  • Share this:

History of Bottle Gourd or Lauki:  ਲੌਕੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਘੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜੂਸ ਅਤੇ ਸੂਪ ਵੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਮਾਹਿਰ ਆਂਦਰਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਕਬਜ਼, ਪੀਲੀਆ, ਬੀ.ਪੀ., ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸ਼ੂਗਰ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਲਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੌਕੀ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਲੌਕੀ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕੰਮ ਹਨ।

ਲੌਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਗੋਲ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਭੋਜਨ, ਸੂਪ ਜਾਂ ਜੂਸ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਹੋਰ ਉਪਯੋਗ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ, ਚਮਚੇ, ਪਾਈਪ, ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਂਡੇ, ਡੱਬੇ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੌਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਘਰ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਵੇਲ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸੰਘਣੇ ਪੱਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੌਕੀ, ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਲੌਕੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਗਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬੀਅਰ ਪਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਲੌਕੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 10,000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਲੌਕੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਡੀਐਨਏ ਖੋਜ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 10,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4,000 ਬੀ.ਸੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਗਭਗ 1000 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਵੈਸੇ, ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਕੀ ਨੂੰ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਖੋਜੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੌਕੀ ਦਾ ਮੂਲ (ਕਾਸ਼ਤ) ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ (7000 ਤੋਂ 5500 ਈ.ਪੂ.) ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿਰਾਮਿਡ (3500 ਤੋਂ 3300 ਸਾਲ ਬੀ.ਸੀ.) ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ।

ਆਯੁਰਵੇਦ 'ਚ ਲੌਕੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਚਰਕਸੰਹਿਤਾ’ ਵਿੱਚ ਲੌਕੀ ਨੂੰ ‘ਅਲਾਬੂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 'ਸ਼ਕਵਰਗ' ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਲੌਕੀ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਟ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੌਕੀ ਨੂੰ ਸਵਾਦਿਸ਼ਟ, ਦਿਲ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਪਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕਫ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਤਾਜ਼ਾ ਲੌਕੀ ਦਾ ਜੂਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸ਼ੂਗਰ, ਪੇਟ ਦੀ ਸੋਜ (ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਜਲਨ), ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਂਦਰਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਕਬਜ਼, ਪੀਲੀਆ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਲੌਕੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡਦੀ ਹੈ

ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 116 ਗ੍ਰਾਮ ਲੌਕੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 95% ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 16 ਕੈਲੋਰੀ ਹੁੰਦੀ

ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿਚ 13% ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਅਤੇ 7.36% ਜ਼ਿੰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 174 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, 13 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, 15 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ 2 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਸੋਡੀਅਮ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੂਡ ਐਕਸਪਰਟ ਅਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਕੰਸਲਟੈਂਟ ਨੀਲਾਂਜਨਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੋਤਲ ਲੌਕੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ, ਖਣਿਜ, ਵਿਟਾਮਿਨ, ਲਿਪਿਡ ਅਤੇ ਅਮੀਨੋ ਐਸਿਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ 'ਚ ਤੁਰੰਤ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਪੇਟ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ 'ਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਖੂਨ 'ਚ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਇਸ ਦਾ ਜੂਸ ਸਰੀਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਭਾਰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੇਵਨ ਲੀਵਰ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕੌੜੀ ਲੌਕੀ ਖਾਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦਰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ

ਲੌਕੀ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਜਲਨ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਚ ਵੀ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਚਰਬੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਲ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੀਪੀ ਨੂੰ ਨਾਰਮਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲੌਕੀ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਝੁਰੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੌਕੀ ਗਠੀਆ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੌਕੀ 'ਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਤੱਤ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਰੀਰ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੌਕੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੌਕੀ ਕੌੜੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪੇਟ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੌੜੀ ਲੌਕੀ ਦਾ ਜੂਸ ਪੀਣ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Published by:Tanya Chaudhary
First published:

Tags: Food, Healthy lifestyle, Lifestyle, Vegetables