Home /News /lifestyle /

ਬਲੈਕ ਡੈੱਥ (Black Death) ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਸੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਬਲੈਕ ਡੈੱਥ (Black Death) ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਸੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਬਲੈਕ ਡੈੱਥ (Black Death) ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਸੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਬਲੈਕ ਡੈੱਥ (Black Death) ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਸੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਬਲੈਕ ਡੈਥ ਯੇਰਸੀਨੀਆ ਪੈਸਟਿਸ ਨਾਮਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੰਨੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੀ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਵਾਈ ਜੀਨੋਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ...
  • Share this:
ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ। ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਆਈਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲੈਕ ਡੈਥ ਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖੋਜ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜੋ ਬਲੈਕ ਡੈੱਥ (Black Death) ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੁਲਾਸੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਤਾਂ ਮਿਲੀ ਹੈ।

ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੀ ਤਬਾਹੀ
ਬਲੈਕ ਡੈਥ ਯੇਰਸੀਨੀਆ ਪੈਸਟਿਸ ਨਾਮਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੰਨੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੀ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਵਾਈ ਜੀਨੋਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ
ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਨਵਾਂ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੈਕ ਡੈਥ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਪਲੇਗ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵੀਨਤਮ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਸਟਰਲਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਫਿਲ ਸਲੇਵਿਨ ਨੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ ਮਾਰੀਆ ਸਪਿਰੌ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਹਾਨਸ ਕ੍ਰੂਜ਼ਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

130 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਲੇ ਹਨ
ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਬਰਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਖੋਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਕਬਰਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਕਿ 130 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਬਲੈਕ ਡੈਥ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨਗੇ। ਬਲੈਕ ਡੈੱਥ (Black Death) 500 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਲੇਗ ​​ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਨੋਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ
ਸਲਾਵਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਕਾਤਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਈ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਲੇਗ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਜੀਨੋਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਸਪੀਰੋ ਅਤੇ ਕਰੌਸ ਨੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਲੇਗ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ
ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਲੈਕ ਡੈਥ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮੌਜੂਦਾ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੋ ਕਬਰਸਤਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਸੱਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਸਾਇਕ ਕੁਲ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਕਬਰਸਤਾਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1885 ਅਤੇ 1892 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਸ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ 'ਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਿੰਜਰ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਡੀਐਨਏ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਾਈਪੇਸਟਿਸ ਜੀਨੋਮ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਖੋਜਕਰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਡੀਐਨਏ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚਲੀ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਬਚਾਅ ਦੀ ਕੋਈ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਕਿ 1338 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਾਅਵਾ
ਬਲੈਕ ਡੈੱਥ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਰਦਿਆਂ ਤੇ ਕਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੋਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੇ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਡੈਥ ਦੇ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਤਵੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੱਟ ਛੂਤ ਵਾਲੇ ਵਾਈ ਪੈਸਟਿਸਕੇ ਸਟ੍ਰੇਨ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪਲੇਗ ਪੀੜਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਲੈਕ ਡੈਥ ਨਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਲੇਗ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫੀ ਬਹਿਸ ਹੋਈ ਹੈ।
Published by:Ashish Sharma
First published:

Tags: COVID-19

ਅਗਲੀ ਖਬਰ